Sardar Patel's Lion Roar: Sardar Patel's historical stance against Partition in August 1946 revealed

Sardar Patel's Lion Roar: Sardar Patel's historical stance against Partition in August 1946 revealed

Watch on YouTube

સરદાર પટેલની સિંહ ગર્જના: ઓગસ્ટ ૧૯૪૬માં ભાગલા સામે સરદાર પટેલનું ઐતિહાસિક વલણ જાહેર થયું

૧૯૪૬નું વર્ષ ભારતીય ઇતિહાસના કેલેન્ડરમાં લોહી અને શાહી બંનેથી લખાયેલું છે. બ્રિટિશ સલ્તનત સૂર્યાસ્ત તરફ જઈ રહી હતી અને ભારતની આઝાદી ક્ષિતિજ પર દેખાઈ રહી હતી. પરંતુ આ આઝાદીની કિંમત શું હશે? અખંડ ભારત કે વિભાજિત ભારત? આ પ્રશ્નએ દેશના રાજકીય વાતાવરણને ગરમાવી દીધું હતું. ૧ ઓગસ્ટ ૧૯૪૬ના રોજ, જ્યારે દેશ અનિશ્ચિતતાના વમળમાં ફસાયેલો હતો, ત્યારે કોંગ્રેસના લોખંડી પુરુષ, સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલે એક એવું પ્રવચન આપ્યું જેણે મુસ્લિમ લીગ અને તેના નેતા મહમદ અલી ઝીણાના તમામ ભ્રામક પ્રચારોની હવા કાઢી નાખી.

આ તે માત્ર ભાષણ નહોતું; પરંતુ તે એક કુશળ વકીલ, એક અડગ રાષ્ટ્રવાદી અને એક દૂરંદેશી નેતાનો દસ્તાવેજી પુરાવો છે. સરદાર પટેલનું આ વક્તવ્ય તે સમયે મુસ્લિમ લીગ દ્વારા ફેલાવવામાં આવતા જૂઠાણા, "ડાયરેક્ટ એક્શન" (સીધા પગલાં) ની ધમકીઓ અને પાકિસ્તાનની અતાર્કિક માંગ સામે એક અભેદ્ય કિલ્લો બનીને ઊભું રહ્યું હતું. ચાલો, ઇતિહાસના આ મહત્વપૂર્ણ પૃષ્ઠને ઉલટાવીએ અને જાણીએ કે કેવી રીતે સરદારે ઝીણાના નેરેટિવ ને તર્ક અને સત્યના હથોડાથી તોડી પાડ્યું.

મિસ્ટર ઝીણાએ જાહેરમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે કોંગ્રેસે બ્રિટિશ કેબિનેટ મિશન સાથે મળીને મુસ્લિમ લીગને બાકાત રાખવા માટે કોઈ "ખાનગી સોદો" કર્યો છે. આ એક ગંભીર આરોપ હતો, જેનો ઉદ્દેશ્ય મુસ્લિમોમાં કોંગ્રેસ પ્રત્યે અવિશ્વાસ પેદા કરવાનો હતો.

સરદાર પટેલે પોતાની લાક્ષણિક સ્પષ્ટવક્તા શૈલીમાં આ આક્ષેપને મૂળમાંથી ઉખેડી ફેંક્યો. તેમણે કહ્યું, "કોંગ્રેસ પાસે છુપાવવા માટે કંઈ નથી. તેણે હંમેશા પોતાના પત્તા ટેબલ પર ખુલ્લા મૂક્યા છે." સરદારે ઉલટો ચોર કોટવાળને દંડે તેવી રીતે ઝીણાને જ કઠેડામાં ઊભા કરી દીધા. તેમણે યાદ અપાવ્યું કે હકીકતમાં મિસ્ટર ઝીણા જ હતા જેમણે કોંગ્રેસની જાણ બહાર અંગ્રેજો સાથે "ખાનગી સમજૂતી" કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો અને એવા વચનો મેળવ્યા હતા જે પૂરા થઈ શકે તેમ નહોતા.

સરદારની દલીલ અત્યંત તાર્કિક હતી. વિવાદનું મુખ્ય કારણ '૧૬ જૂનના નિવેદન'ની કલમ-૮ નું અર્થઘટન હતું. સરદારે કટાક્ષ અને તર્ક સાથે કહ્યું કે, "સર સ્ટેફોર્ડ ક્રિપ્સ (બ્રિટિશ મિશનના સભ્ય) એક પ્રખ્યાત વકીલ છે અને મિસ્ટર ઝીણા પણ એક કાબેલ વકીલ છે. જો બે સમર્થ વકીલો કલમ-૮ ના અર્થઘટન પર સહમત ન થઈ શકતા હોય, તો તેમાં કોંગ્રેસનો શું વાંક?"

સરદારના આ માસ્ટરસ્ટ્રોકે સાબિત કર્યું કે આ કોંગ્રેસનું ષડયંત્ર નથી, પરંતુ લીગ અને બ્રિટિશ મિશન વચ્ચેની સમજણનો અભાવ છે. ઝીણા જે પોતાની નિષ્ફળતાનો ટોપલો કોંગ્રેસ પર ઢોળવા માંગતા હતા, તેને સરદારે પાછો તેમના માથે મૂકી દીધો.

વર્તમાન સમયમાં ઘણા લોકો પ્રશ્ન કરે છે કે ભારતને વિભાજનથી બચાવવા કોંગ્રેસ અને લીગ સાથે મળીને સરકાર કેમ ન ચલાવી શક્યા? સરદાર પટેલના આ ભાષણમાં તેનો સ્પષ્ટ જવાબ મળે છે. તેમણે કોંગ્રેસ અને લીગ વચ્ચેના ગઠબંધનને "અશક્ય" ગણાવ્યું હતું.

પોતાના તર્કને મજબૂત કરવા માટે સરદારે બીજા વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન ઇંગ્લેન્ડનું ઉદાહરણ આપ્યું. ઇંગ્લેન્ડમાં લેબર પાર્ટી અને કન્ઝર્વેટિવ પાર્ટી વચ્ચે ગઠબંધન હતું, કારણ કે તેમનો ઉદ્દેશ્ય સમાન હતો: જર્મની અને જાપાનને હરાવવું. પરંતુ ભારતમાં સ્થિતિ સાવ અલગ હતી.

સરદારે સ્પષ્ટ કર્યું:

• કોંગ્રેસનો ઉદ્દેશ્ય: એક સંઘીય અને અખંડ ભારત.
• મુસ્લિમ લીગનો ઉદ્દેશ્ય: ભારતનું વિભાજન અને હિન્દુસ્તાન-પાકિસ્તાનના ટુકડા કરવા.

સરદારે પૂછ્યું, "આ બંને પક્ષો કઈ રીતે એક થઈ શકે? અહીં કોઈ સમાન ઉદ્દેશ્ય જ નથી." તેમણે ચેતવણી આપી કે જો પરસ્પર વિરોધી વિચારધારા ધરાવતા પક્ષોને બળજબરીથી સાથે લાવવામાં આવશે, તો પરિણામ "વિનાશ" સિવાય બીજું કંઈ નહિ આવે. અને ઇતિહાસ સાક્ષી છે કે જ્યારે વચગાળાની સરકાર બની, ત્યારે લીગના સભ્યોએ સરકારને અંદરથી જ નિષ્ક્રિય કરી દીધી હતી, જે સરદારની ભવિષ્યવાણીને સાચી ઠેરવે છે.

૧૯૪૬ના ઓગસ્ટ મહિનામાં સૌથી ભયાનક બાબત મુસ્લિમ લીગ દ્વારા આપવામાં આવેલી "ડાયરેક્ટ એક્શન" (સીધા પગલાં) ની ધમકી હતી. મિસ્ટર ઝીણાએ દાવો કર્યો હતો કે તેમણે લીગના હાથમાં એક "પિસ્તોલ" મૂકી છે.

સરદાર પટેલે આ ધમકીનું ઠંડા કલેજે વિશ્લેષણ કર્યું. તેમણે કહ્યું કે બ્રિટિશ સરકાર તો પહેલેથી જ જાહેર કરી ચૂકી છે કે તેઓ ભારત છોડીને જઈ રહ્યા છે. અંગ્રેજો સત્તા છોડવા તૈયાર છે, તો પછી આ લડાઈ કોની સામે છે? સરદારે તારણ કાઢ્યું કે, "જો આ ધમકી સાચી હોય, તો તે બ્રિટિશ સરકાર સામે નથી, પણ કોંગ્રેસ અને નિર્દોષ લોકો સામે છે."

સરદાર પટેલે લીગના સભ્યો દ્વારા બ્રિટિશ ખિતાબોના ત્યાગને "નિરર્થક" ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે અંગ્રેજો પોતે જ જઈ રહ્યા છે, ત્યારે તેમના આપેલા ખિતાબો પાછા આપવાનો કોઈ અર્થ નથી. આ માત્ર એક નાટક છે. પરંતુ સાથે જ, લોખંડી પુરુષે ગર્જના કરી કે કોંગ્રેસ ડરપોક નથી. તેમણે કહ્યું: "કોંગ્રેસે ભૂતકાળમાં ક્યારેય ધમકીઓ સામે ઘૂંટણ ટેક્યા નથી અને ભવિષ્યમાં પણ ટેકશે નહીં."

આ વાક્ય તે સમયના લાખો ભારતીયો માટે હિંમતનો સ્ત્રોત હતું. જોકે, આ ભાષણના માત્ર ૧૫ દિવસ બાદ, ૧૬ ઓગસ્ટ ૧૯૪૬ના રોજ કલકત્તામાં "ડાયરેક્ટ એક્શન ડે" ના નામે જે નરસંહાર થયો, તેણે સાબિત કરી દીધું કે સરદારની શંકા સાચી હતી—ઝીણાની પિસ્તોલ ખરેખર પોતાના જ દેશવાસીઓ તરફ તાકેલી હતી.

તે સમયે, કેબિનેટ મિશન પ્લાન હેઠળ પાકિસ્તાનની માંગને આર્થિક અને રાજકીય કારણોસર નકારી કાઢવામાં આવી હતી. લીગે શરૂઆતમાં આ પ્લાન સ્વીકાર્યો હતો, પણ બાદમાં ફરી ગયો. સરદાર પટેલે આને "મરેલા ઘોડાને કોડા મારવા" સાથે સરખાવ્યું.

દસ્તાવેજમાં સરદાર સ્પષ્ટ કહે છે: "પાકિસ્તાનનો કેસ કેબિનેટ ડેલિગેશન દ્વારા સંપૂર્ણ તપાસવામાં આવ્યો હતો અને તેને અસ્વીકાર્ય ગણવામાં આવ્યો હતો. હવે આ તબક્કે તે જૂની રટણ કરવી તે મૂર્ખામી છે." સરદારનું માનવું હતું કે લીગને ખબર હતી કે તેમની પાકિસ્તાનની માંગ તાર્કિક નથી, તેથી તેઓ હવે ધાક-ધમકી અને તોફાનનો માર્ગ અપનાવી રહ્યા છે.

પટેલે લીગના બેવડા ધોરણોને પણ ખુલ્લા પાડ્યા. એક તરફ ઝીણા કહેતા હતા કે તેમણે કેબિનેટ પ્લાન સ્વીકારીને "પહેલું પગલું" ભર્યું છે, અને બીજી તરફ તેઓ કોંગ્રેસ અને કેબિનેટ મિશન બંનેને ગાળો આપી રહ્યા હતા. સરદારે પૂછ્યું, "શું ગાળો આપવી અને અપમાન કરવું એ મિત્રતાનો હાથ લંબાવવાની રીત છે?"

સરદાર પટેલે પોતાના ભાષણની શરૂઆતમાં જ બંને પક્ષોની કાર્યશૈલી વચ્ચેનો તફાવત સ્પષ્ટ કર્યો. તેમણે કહ્યું કે A.I.C.C. (કોંગ્રેસ કમિટી) ની બેઠકમાં મુસ્લિમ લીગ વિરુદ્ધ કોઈ અપશબ્દો કે અંગત આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા ન હતા. જ્યારે બીજી તરફ, લીગ કાઉન્સિલની બેઠકો "ગાળો, અપમાન અને અસંસદીય ભાષા" થી ભરેલી હતી.

સરદારે કહ્યું કે ઝીણાએ તેમના જીવનમાં ક્યારેય કોંગ્રેસનો સંપર્ક સાધ્યો નથી જ્યારથી તેમણે તે સંસ્થા છોડી છે. તેનાથી વિપરીત, કોંગ્રેસે અનેકવાર ઝીણાનો સંપર્ક કર્યો છે અને તેમની ઘણી "ગેરવાજબી માંગણીઓ" પણ સ્વીકારી છે.

ઝીણાની ફરિયાદ હતી કે પંડિત નેહરુએ પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જે કહ્યું તેનાથી સ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. સરદારે યાદ અપાવ્યું કે ઝીણા પોતે પણ કેબિનેટ પ્લાન સ્વીકારતી વખતે એવું જ બોલ્યા હતા કે "આ પાકિસ્તાન માટેનું પગથિયું છે." જો ઝીણા પોતાનું અર્થઘટન કરી શકે, તો કોંગ્રેસ કેમ નહીં? સરદારની આ દલીલ દર્શાવે છે કે તેઓ વિરોધીના દરેક પેંતરાને કેટલી બારીકાઈથી પકડી પાડતા હતા.

આટલી કડવાશ અને સંઘર્ષ છતાં, સરદાર પટેલનું હૃદય રાષ્ટ્રહિત માટે વિશાળ હતું. તેમણે ઝીણાને એક ઐતિહાસિક ઓફર આપી હતી, જે આજે પણ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે. સરદારે કહ્યું:

"હું મિસ્ટર ઝીણાને ખાતરી આપું છું કે જો તેઓ સાંપ્રદાયિકતા છોડીને રાષ્ટ્રવાદ અપનાવે, તો કોંગ્રેસને એ વાતનો કોઈ વાંધો નથી કે મિસ્ટર ઝીણા પોતે આખી કેબિનેટ (સરકાર) રચે."

આ વાક્ય સરદારની મહાનતા દર્શાવે છે. સત્તાનો કોઈ લોભ નહીં, માત્ર દેશની એકતાની ચિંતા. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે વિરોધ ઝીણા સાથે નથી, વિરોધ તેમની ભાગલાવાદી અને ઝેરી વિચારધારા સાથે છે. જો તેઓ રાષ્ટ્રવાદી બને, તો નેતૃત્વ તેમને સોંપવા પણ કોંગ્રેસ તૈયાર હતી. પરંતુ શરત એક જ હતી - "Drop communalism" (કોમવાદ છોડો).

૧ ઓગસ્ટ ૧૯૪૬નું સરદાર પટેલનું આ ભાષણ માત્ર પ્રતિક્રિયા ન હતું, પણ આવનારા ભવિષ્યની ચેતવણી હતી. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોંગ્રેસ એક સન્માનજનક સંસ્થા છે અને તે પોતાની નૈતિક જવાબદારીઓથી ક્યારેય પીછેહઠ કરશે નહીં.

સરદારના આ શબ્દો આજે પણ એટલા જ પ્રાસંગિક છે: "આપસી ઝઘડા છોડીને રચનાત્મક સહકારના માર્ગે ચાલવું એ જ મુસ્લિમોના અને દેશના હિતમાં છે."

પરંતુ કમનસીબે, મુસ્લિમ લીગે સહકારને બદલે સંઘર્ષનો માર્ગ પસંદ કર્યો. સરદાર પટેલે આ ભાષણમાં જે "વિનાશ" ની આગાહી કરી હતી, તે ભાગલા અને કોમી રમખાણોના રૂપમાં દેશે સહન કરવી પડી. જો તે દિવસે ઝીણાએ સરદારની વાત માનીને "મરેલા ઘોડા" (પાકિસ્તાન) ની જીદ છોડી હોત, તો એશિયાનો ઇતિહાસ આજે કંઈક અલગ હોત.

સરદાર પટેલની આ સ્પષ્ટવક્તા, નીડરતા અને તર્કશક્તિ તેમને ભારતના સાચા 'લોહપુરુષ' સાબિત કરે છે. તેઓ જાણતા હતા કે રાષ્ટ્રની એકતા માટે ક્યારે સમજૂતી કરવી અને ક્યારે દુશ્મનની આંખમાં આંખ નાખીને સત્ય કહેવું.

---

---

Subscribe us : WhatsApp Youtube Channel Visit us : Sardar Patel

---